Anqash suyu
Anqash jach'a suyu
Departamento de Ancash
Laguna Llanganuco-Huaraz Peru.jpg
Llankanuku quchakuna, Anqash suyu
Saywitu Wallqanqa
Perú Ancash.png
Escudo de armas de Áncash.JPG
Unancha
Flag of None.svg
.
Mama llaqta Flag of Peru.svg Piruw
Tinkurachina siwikuna
Pruwinsyakuna 20
Distritukuna 166
Uma llaqta Waras
Simikuna kastilla simi, qhichwa simi
Runakuna 1.063.459 runa
(inei 2007)
Runa ñit'inakuy - runa / km²
Hallka k'iti kanchar 35.039,19 km²
Hanaq kay - m
Kamasqa wata 12 ñiqin hatun puquy killapi 1821 watapi
Umalliq Ricardo Narváez Soto
Karu rimay tuyru
Pacha suyu UTC-5
Qhichwa simipi llika tiyanan
Kastilla simipi llika tiyanan regionancash.gob.pe
Anqash suyup pruwinsyankuna

Ankash suyu icha Anqhas suyu, (aymara simipi: Anqash jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Ancash) nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Waras llaqtam.

Yuyarina

Riqsisqa sutiLlamk'apuy

  • Ankash. s. Ankash suyu, Piruwpi. 818 289 tiyaqkuna 1981 watapi. [1]
  • Ankash. s. Piruwp suyun, Chawpin yachay tarpuypa k'irawnin, raki simi QI, riqsisqa aswan unayniyuq. [2]. Sutita churarqanku Sapan Piruwta Chili urmaskiptin, Yunkay maqanakuypi, 20.01.1839
  • Kay suti samun Ankashmanta: unay puchukasa llaqta 1725 watapi, uranpi kan Ankash mayucha [3]

Allpa saywachiLlamk'apuy

YurakunaLlamk'apuy

 
Tuna waraqu (Opuntia ficus-indica)
  • Ramran: Mishiku ramran (Alnus jorullensis)
  • Yuraq ch'illka (Baccharis latifolia)
  • Urqu wamanpinta (Chuquiraga spinosa)
  • (Cnidoscolus basiacanthus)
  • Ancosh (Culcitium canescens)
  • Champa icha kunkush (Distichia muscoides)
  • Qurikasha (Echinocactus sp.) (Matucana yanganucensis ?)
  • Wiñay wayna: (Epidendrum corimbosum)
  • (Eriotheca ruizii)
  • Chilliwa (Festuca dolychophylla)
  • Phawka (Flourensia macrophilla)
  • (Gochnatia patazina)
  • Muqti icha muchki (Hesperomeles cuneata)
  • (Iresine weberbaueri suess)
  • Tutura (Juncus andicola)
  • (Jungia paniculada)
  • Khirkinchu chupa: Purwa (Lycopodium crassum)
  • Tuna (Mammillaria sp.)
  • Muña: (Mintostachys tomentosa)
  • Chacuas jacha (Ophryosporus chilca)
  • Tuna waraqu (Opuntia ficus-indica)
  • Uqi qiwuña (Polylepis incana)
  • Titanka (Puya raimondii)
  • (Rauhia staminosa ravena)
  • Mayu llaqi icha Putaqa (Rumex peruanus)
  • Ñukch'u (Salvia sp)
  • (Saxifraga magellanica)
  • Mulli (Schinus molle)
  • Wirush icha ancush (Senecio canescens)
  • Wamanripa icha wira-wira (Senecio comusus (?))
  • Ichhu (Stipa ichu)
  • Waranway: warumu icha waruma (Tecoma sambucifolia)
  • Achupalla (Tillandsia purpurea)
  • Shinwa (Urtica sp.)
  • Llaqllishqura, callhua-callhua, icha tarquy (Werneria nubigena)

UywakunaLlamk'apuy

 
Liki-liki icha liclish (Vanellus resplendens)

PisqukunaLlamk'apuy

Llaqta pusa RakiyLlamk'apuy

SimikunaLlamk'apuy

Qhapaq qillqasqa: Anqash suyupi rimaykuna

Anqash suyupiqa aswanta kastilla simita qhichwa simitawan rimanku.[5] Suyupiqa anqash runasimitam rimanku.

Simi Rimaqkuna 2004 (%) Rimaqkuna 2009 (%)
Qhichwa simi 43,1 32,2
Kastilla simi 56,4 67,4
Huk simi /1 0,5 0,4

/1 aymara simiwan, inlish simiwan, purtuyis simiwan, huk hawa simiwan, ruqt'u runakunawan


Pruwinsya Kastilla simita rimaqkuna /1 % Pachan simita rimaqkuna /1, /2 %
Ayha pruwinsya 4,350 61.4 2,724 38.5
Antonio Raymondi pruwinsya 3,352 22.4 11,571 77.3
Asunsyun pruwinsya 1,377 17.0 6,649 82.2
Bolognesi pruwinsya 23,173 83.6 4,493 16.2
Qarwas pruwinsya 10,297 25.9 29,397 74.0
Carlos Fermin Fitzcarrald pruwinsya 1,499 8.0 17,135 91.6
Kasma pruwinsya 32,749 85.6 5,471 14.3
Kurunku pruwinsya 6,742 90.0 741 9.9
Waras pruwinsya 84,009 62.8 49,621 37.1
Wari pruwinsya 11,703 20.9 44,031 78.8
Warmiy pruwinsya 23,470 93.2 1,695 6.7
Waylas pruwinsya 20,080 42.1 27,558 57.8
Mariscal Luzuriaga pruwinsya 1,618 7.9 18,752 91.6
Uqrus pruwinsya 7,565 91.0 733 8.8
Pallasqa pruwinsya 25,527 99.3 138 0.5
Pumapampa pruwinsya 3,565 14.5 21,042 85.3
Rikuway pruwinsya 10,816 62.4 6,495 37.5
Santa pruwinsya 351,970 97.3 9,341 2.6
Siwas pruwinsya 16,880 62.6 10,047 37.2
Yunkay pruwinsya 12,834 26.1 36,172 73.6
Llapan 653,576 68.1 303,806 31.7

/1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata

/2 Pachan simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk pachan simi (mana hawa simi)

Pukyu: [4]

LlaqtakunaLlamk'apuy

Karu puriyLlamk'apuy

 
Waskaran, 6.768 m

RaymikunaLlamk'apuy

Suyupi paqarisqaLlamk'apuy

  • Carlos E. Zavaleta
  • Armando Villegas

Kaypipas qhawayLlamk'apuy

PukyukunaLlamk'apuy

  1. Qheswa- español-qheswa Simi Taqe. Municipalidad del Qosqo (1995)
  2. Francisco Carranza. Diccionario quechua ancashino-castellano
  3. Tauro del Pino: Enciclopedia Ilustrada del Perú , tomo 1
  4. 4,0 4,1 www.inei.gob.pe
  5. www1.inei.gob.pe (kastilla simi)

Hawa t'inkikunaLlamk'apuy

  Anqash suyu  
Uma llaqta: Waras
Pruwinsyakuna: Antonio RaymondiAsunsyunAyhaBolognesiCarlos Fermín FitzcarraldKasmaKurunkuPallasqaPisqupampaPumapampaQarwaRikuwaySantaSiwasUqrusWarasWariWarmiyWaylasYunkay
Amachasqa sallqa suyukuna: Waskaran mamallaqta parkiWaywash walla amachasqa allpa
Urqukuna / Wallakuna: AwkilluArtisanrahuChakrarahuChamparaChinchiyChawpikallkiChurup urquHirishhankaIshinkaKanchasKashanKayishKitarahuMatarahuMururahuPallqarasuPastururiPaqtsarahuPisqu urquPunkusPukahirkaPukaranraPumapampa urquPumpuyaqQarasPamparahuPukarahuQiwllarahuQuñuqranraRanrapallqaRasaqRuntuyRuriquchaShuyturahuSuyruqucha rahuTawllirahuTukuTullparahuTuqllarahuUltaUqshapallqaUruashrajuUrusWallqanWantsanWaskaranYanaphaqchaYanarahu (Llankanuku)Yerupaja ••• Waywash wallaYana WallaYuraq Walla
Quchakuna: Arwayqucha‎Awkillu quchaChurup qucha‎Higin quchaKulliquchaLlankanuku quchakunaMuruquchaPallqaquchaParun quchaPilaqatuQanchisquchaQiruquchaQucha 69QunuquchaRahukulta quchaSuyruquchaTiqllu
Mayukuna: Aynin mayuKasma mayuMarañun mayuMusna mayuPatiwillka mayuPuchka mayuQillqay mayuSanta mayuUrqumayuWarmiy mayu
Anqash suyupi rimaykuna: Anqash rimaykastillaqhichwa
Mawk'a llaqtakuna: ChankilluKitarawaqachiqpa mach'ayninPañamarkaSechínWantar ChawinWillkawasi
Karu puriy: Kunchuku QhichwaWaylasYuraqwat'a
  Suyukuna (Piruw)  
Amarumayu · Anqash · Apurimaq · Ariqipa · Ayakuchu · Ika · Kashamarka · Lampalliqi · Lima · Luritu · Mayutata · Muqiwa · Pasqu · Piwra · Punu · Qispi Kay · Qusqu · San Martín · Sunin · Taqna · Tumpis · Ukayali · Wankawillka · Wanuku
"https://qu.wikipedia.org/w/index.php?title=Anqash_suyu&oldid=632958" p'anqamanta chaskisqa (Wikipedia, Qhichwa / Quechua)